PISA қалай өткізіледі
PISA — Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) халықаралық зерттеуі. 2000 жылдан бері ол үш жыл сайын 15 жастағы оқушылардың білімін өмірде қолдана алуын бағалайды.
Кім қатысады
Жасы шамамен 15 жыл 3 айдан 16 жыл 2 айға дейінгі, кемінде 7-сыныпта оқитын оқушылар. Көп елде бұл — міндетті білім беру аяқталатын кезге жақын жас.
Іріктеме
Зерттеуге барлық мектеп емес, ғылыми тәсілмен таңдалған іріктеме қатысады: алдымен мектептер, кейін олардың ішінде оқушылар. Іріктеме бүкіл жүйені сипаттауға жеткілікті. 2025 жылы Қазақстанда барлық өңірдегі 643 білім беру ұйымынан 22 680 оқушы қатысты. Назарбаев Зияткерлік мектептері жеке іріктемемен қатысады және ұлттық көрсеткішке кірмейді.
Тест қалай өтеді
- Тест компьютерде өтеді және шамамен екі сағатқа созылады.
- Тапсырмалар блоктарға біріктірілген: бір бастапқы материал (мәтін, кесте, симуляция) және бірнеше сұрақ.
- Жауап түрлері: жауап таңдау, қысқа жауап және ашық жауап. Ашық жауаптарды оқытылған кодтаушылар нұсқаулық бойынша бағалайды.
- Оқу мен математикада көпсатылы бейімделгіш тестілеу қолданылады: келесі блок оқушының алдыңғы блокты қалай орындағанына байланысты.
- Тесттен кейін оқушы сауалнама толтырады: отбасы, мектеп, оқуға көзқарас, технология. Мектеп директорлары да сауалнама толтырады.
Неге жеке балл жоқ
Әр оқушы барлық тапсырмаларды емес, олардың бір бөлігін ғана орындайды. Сондықтан бір оқушының нәтижесі жеке балл үшін жеткіліксіз. Топтық нәтижелерді дұрыс есептеу үшін ықтимал мәндер қолданылады. Нәтижелер жасырын және тек ел мен оқушылар топтары деңгейінде талданады: оқушы, ата-ана немесе мұғалім жеке нәтижені ешқашан көрмейді.
Шкала және деңгейлер
Әр сауаттылықтың өз шкаласы бар. Ол алғаш енгізілген жылы ЭЫДҰ елдері бойынша орташасы 500, стандартты ауытқуы 100 болатындай етіп құрылған. Шкала деңгейлерге бөлінеді, әр деңгейде оқушылар әдетте не істей алатыны сипатталған. 2-деңгей — базалық деңгей.
Нәтижелерді салыстыру
Елдерді немесе циклдерді салыстырғанда стандартты қате және байланыстыру қатесі ескеріледі. Екі сан әр түрлі болса да, айырмашылық статистикалық маңызды емес болуы мүмкін. ЭЫДҰ есептері мұны әр салыстыруда көрсетеді.
Неге PISA-ға дайындалудың мәні жоқ
PISA оқушы мен мектеп үшін ешқандай салдары жоқ зерттеу. Тапсырмалар әр жолы жаңа, ал іріктеме кездейсоқ. Арнайы дайындық нәтижені бұрмалайды: ол жүйенің шынайы жағдайын нашар көрсете бастайды. Ең жақсы «дайындық» — әр сабақта оқушыларды мәтінді түсінуге, пайымдауға және деректермен жұмыс істеуге үйрету.
Қазақстан және PISA
Қазақстан 2009 жылдан бері қатысады және алты циклден өтті: 2009, 2012, 2015, 2018, 2022 және 2025. 2015 жылғы нәтижелер ЭЫДҰ шешімімен салыстыруға келмейді деп танылды. Нәтижелер: Деректер.