PISA терминдерінің сөздігі
PISA тұжырымдамаларындағы негізгі терминдер үш тілде. Әр терминнің қысқа анықтамасы және тұжырымдаманың тиісті бетіне сілтеме бар.
| ҚАЗ | РУС | ENG | Анықтама |
|---|---|---|---|
| Бағалаудың тұжырымдамалық негізі | Концептуальная рамка оценивания | Assessment framework | PISA әр салада нені өлшейтінін, қандай үдерістер мен контекстерді қамтитынын және тапсырмалар қалай құрылатынын анықтайтын құжат. → |
| Оқу сауаттылығы | Читательская грамотность | Reading literacy | Өз мақсатына жету, білімін дамыту және қоғам өміріне қатысу үшін мәтінді түсіну, пайдалану, бағалау, ой елегінен өткізу және оқуға ниет таныту. → |
| Математикалық сауаттылық | Математическая грамотность | Mathematical literacy | Математикалық пайымдау және нақты өмірдегі мәселелерді шешу үшін математиканы тұжырымдау, қолдану және түсіндіру қабілеті. → |
| Жаратылыстану-ғылыми сауаттылық | Естественнонаучная грамотность | Scientific literacy | Ғылымға қатысты мәселелермен саналы азамат ретінде айналысу қабілеті: құбылыстарды түсіндіру, зерттеуді бағалау, ғылыми ақпаратты пайдалану. → |
| Инновациялық бағыт | Инновационный домен | Innovative domain | PISA бір циклде оқу, математика және жаратылыстанумен қатар бағалайтын қосымша дағды. → |
| Медиа және ЖИ сауаттылығы (MAIL) | Медиа- и ИИ-грамотность (MAIL) | Media & AI Literacy (MAIL) | PISA 2029 инновациялық бағыты: медиа мазмұнымен және жасанды интеллектпен сыни әрі жауапты жұмыс істеу. → |
| Ақпаратты табу | Находить информацию | Locate information | Оқу үдерісі: мәтіннің ішінен немесе бірнеше мәтіннен қажетті ақпаратты тауып, іріктеу. → |
| Түсіну | Понимать | Understand | Оқу үдерісі: тура мағынаны түсіну, ақпаратты байланыстыру және қорытынды жасау. → |
| Бағалау және рефлексия | Оценивать и осмысливать | Evaluate and reflect | Оқу үдерісі: мәтіннің сапасы мен сенімділігін бағалау, мазмұны мен пішіні туралы ойлану, қарама-қайшы ақпаратты саралау. → |
| Бірнеше дереккөзден тұратын мәтін | Текст из нескольких источников | Multiple-source text | Оқырман салыстырып, байланыстыруы тиіс әр түрлі авторлардың немесе әр кезеңнің мәтіндері. → |
| Математикалық пайымдау | Математическое рассуждение | Mathematical reasoning | Математикалық ұғымдар мен дәлелдер арқылы логикалық ойлау; PISA 2022 математика тұжырымдамасының өзегі. → |
| Тұжырымдау | Формулировать | Formulate | Математика үдерісі: өмірлік жағдайды математикалық есепке айналдыру. → |
| Қолдану | Применять | Employ | Математика үдерісі: математикалық нәтиже алу үшін ұғымдарды, фактілерді және әдістерді пайдалану. → |
| Түсіндіру және бағалау | Интерпретировать и оценивать | Interpret and evaluate | Математика үдерісі: математикалық нәтижені жағдайға қайта көшіріп, оның мәнін тексеру. → |
| Құбылыстарды ғылыми тұрғыдан түсіндіру | Научно объяснять явления | Explain phenomena scientifically | Жаратылыстану құзыреті: табиғи және технологиялық құбылыстардың түсіндірмелерін тану, ұсыну және бағалау. → |
| Ғылыми зерттеу | Научное исследование | Scientific enquiry | Зерттеуді жоспарлау және бағалау: тексеруге болатын сұрақ қою, айнымалыларды бақылау, өлшеуді жоспарлау. → |
| Деректер мен дәлелдер | Данные и доказательства | Data and evidence | Деректерді сыни түсіндіру: кесте мен графикті оқу, негізделген қорытынды жасау, оның шектерін көру. → |
| Контекст | Контекст | Context | Тапсырма берілген жағдай: жеке, жергілікті немесе ұлттық, жаһандық (математикада кәсіби және ғылыми да). → |
| Меңгеру деңгейі | Уровень владения | Proficiency level | PISA шкаласының бір бөлігі; әр деңгейде оқушылар әдетте не істей алатыны сипатталады. → |
| Базалық деңгей | Базовый уровень | Baseline level of proficiency | 2-деңгей: осыдан бастап оқушы дағдысын күнделікті жағдайда өз бетімен қолдана бастайды. → |
| Төмен нәтиже көрсеткен оқушылар | Ученики с низкими результатами | Low performers | Нәтижесі 2-деңгейден төмен оқушылар. → |
| Озат оқушылар | Наиболее успешные ученики | Top performers | 5 немесе 6-деңгейге жеткен оқушылар. → |
| Тапсырмалар блогы / тапсырма | Блок заданий / задание | Unit / item | Блок — бірнеше сұрағы бар ортақ материал; әр сұрақ — жеке тапсырма. → |
| Бастапқы материал | Исходный материал | Stimulus | Блоктағы сұрақтар негізделген мәтін, кесте, график немесе симуляция. → |
| Ашық жауапты тапсырма | Задание со свободным ответом | Open constructed response | Оқушы жауапты өзі жазатын тапсырма; оны оқытылған кодтаушылар нұсқаулық бойынша бағалайды. → |
| Жарияланған тапсырмалар | Опубликованные задания | Released items | ЭЫДҰ қолданғаннан кейін жариялаған тапсырмалар; олар PISA тапсырмаларының стилін көрсетеді. → |
| Көпсатылы бейімделгіш тестілеу | Многоэтапное адаптивное тестирование | Multistage adaptive testing | Келесі тапсырмалар блогы оқушының алдыңғы блокты қалай орындағанына байланысты болатын тәсіл. → |
| Іріктеме | Выборка | Sample | Нәтиже бүкіл жүйені сипаттауы үшін ғылыми тәсілмен таңдалған мектептер мен оқушылар. → |
| Оқушы сауалнамасы | Анкета учащегося | Student questionnaire | Оқушының отбасы, оқуға көзқарасы, мектебі және технологияны пайдалануы туралы сұрақтар. → |
| Ықтимал мәндер | Правдоподобные значения | Plausible values | Топтық нәтижені дұрыс есептеу үшін әр оқушыға берілетін бірнеше бағалау; бұл жеке балл емес. → |
| Стандартты қате / байланыстыру қатесі | Стандартная ошибка / ошибка связывания | Standard error / link error | Анықсыздық өлшемдері. Циклдерді салыстырғанда өзгерістің маңызды екенін білу үшін екеуі де ескеріледі. → |
| ESCS индексі | Индекс ESCS | ESCS index | Экономикалық, әлеуметтік және мәдени мәртебе индексі: ата-ананың білімі мен кәсібі, үйдегі мүлік. → |
| Қатысушы үшін салдары жоқ бағалау | Оценивание без последствий для участника | Low-stakes assessment | Нәтижесі оқушы мен мектеп үшін ешқандай салдарға әкелмейтін бағалау. PISA — дәл осындай. → |
Қазақша терминдер — редакцияның ұсынысы. Жақсырақ балама білсеңіз, жазыңыз: сөздік бірге толықтырылады.