Жаратылыстану-ғылыми сауаттылық
2025 жылы жаратылыстану PISA-ның негізгі бағыты болды және ол үшін жаңартылған тұжырымдама әзірленді. Ол оқушыны ғылымға қатысты мәселелерде саналы азамат ретінде әрекет ете алатын адам ретінде қарастырады.
Анықтама
Жаратылыстану-ғылыми сауаттылық — ғылыммен байланысты мәселелер мен идеяларға саналы азамат ретінде қатысу қабілеті: құбылыстарды ғылыми түрде түсіндіру, зерттеулерді бағалау және ғылыми ақпаратты шешім қабылдау үшін пайдалану.
Үш құзырет
Құбылыстарды ғылыми тұрғыдан түсіндіру
Табиғи және технологиялық құбылыстардың түсіндірмелерін тану, ұсыну және бағалау.
Зерттеуді жоспарлау және деректерді түсіндіру
Зерттеуді құрастыру және бағалау, деректер мен дәлелдерді сыни түсіндіру.
Ғылыми ақпаратты іздеу, бағалау және пайдалану
Шешім қабылдау және әрекет ету үшін ғылыми ақпаратты табу, сенімділігін бағалау және қолдану.
Білім түрлері
- Мазмұндық білім: физика, химия, биология, Жер және ғарыш туралы білім.
- Процедуралық білім: ғылыми зерттеу қалай жүргізіледі: айнымалылар, өлшеу, қателік.
- Эпистемикалық білім: ғылым неге сенуге болатын білім береді: дәлел, модель, рецензия, келіспеушілік.
Контекстер
Тапсырмалар жеке, жергілікті немесе ұлттық және жаһандық контекстерде беріледі. Тақырыптары: денсаулық, табиғи ресурстар, қоршаған орта, табиғи апаттар, ғылым мен технологияның жаңа жетістіктері. 2025 жылғы тұжырымдамада қоршаған орта мен тұрақты дамуға және ғылыми жалған ақпаратпен жұмысқа көбірек көңіл бөлінді.
Деңгейлер
Жаратылыстану шкаласы да деңгейлерге бөлінеді. 2-деңгей — базалық деңгей: оқушы таныс жағдайда қарапайым ғылыми түсіндірмені таниды және қарапайым зерттеудің қорытындысын түсіндіреді. Жоғары деңгейлерде оқушы бейтаныс жағдайда модельдерді қолданады, зерттеуді өзі жоспарлайды және дәлелдердің шектерін көреді.
Сабақта
- Дайын тәжірибенің кемшілігін табуды сұраңыз: не бақыланбаған, қорытынды деректерге сәйкес пе.
- Жаңалықтағы «ғалымдар дәлелдеді» деген тұжырымды талдаңыз: кім, қалай, қандай деректермен.
- Бір құбылысқа екі түсіндірме беріп, әрқайсысын қандай дәлел қолдайтынын сұраңыз.
Мысал тапсырма: «Өсімдік және жарық: тәжірибе дұрыс па?».
Дереккөздер
Мәтін — PISA 2025 жаратылыстану тұжырымдамасының авторлық баяндауы.