Оқу сауаттылығы
PISA оқуды тек мәтінді түсіну деп емес, мақсатқа жету, білім алу және қоғам өміріне қатысу үшін мәтінмен жұмыс істеу деп анықтайды.
Анықтама
Оқу сауаттылығы — өз мақсатына жету, білімі мен әлеуетін дамыту және қоғам өміріне қатысу үшін мәтінді түсіну, пайдалану, бағалау, ой елегінен өткізу және оқуға ниет таныту. Бұл анықтама 2018 жылғы тұжырымдамадан бері қолданылады, онда цифрлық мәтіндер мен бірнеше дереккөзбен жұмысқа көбірек көңіл бөлінді.
Үш үдеріс
Ақпаратты табу
Мәтіннің ішінен қажетті ақпаратты табу; бірнеше мәтіннің ішінен керектісін іздеп, таңдау.
Түсіну
Тура мағынаны түсіну; мәтіннің бөліктерін байланыстырып, қорытынды жасау.
Бағалау және рефлексия
Ақпараттың сапасы мен сенімділігін бағалау; мазмұны мен пішіні туралы ойлану; қарама-қайшы ақпаратты саралау.
Бұдан бөлек PISA оқу жылдамдығын қысқа тапсырмалармен өлшейді: оқушы сөйлемнің мағынасы бар ма, жоқ па, соны тез анықтауы керек.
Мәтін түрлері
- Бір дереккөзді және бірнеше дереккөзді: бір автордың мәтіні немесе әр түрлі авторлардың салыстыруды қажет ететін мәтіндері.
- Тұтас, тұтас емес және аралас: жай мәтін, кесте, график, сызба, тізім немесе олардың қосындысы.
- Статикалық және динамикалық: қағаздағыдай тұрақты мәтін немесе сілтемелері бар веб-бет.
Тапсырмалар жиі бір сценарийге біріктіріледі: мысалы, оқушы бір мәселе бойынша блог, ғылыми мақала және жаңалық оқып, оларды салыстырады.
Деңгейлер
Оқу шкаласы 1c-ден 6-ға дейінгі деңгейлерге бөлінеді. 2-деңгей (шамамен 407 балдан бастап) — базалық деңгей: оқушы орташа ұзындықтағы мәтіннің негізгі ойын табады, бірнеше ақпаратты байланыстырады және мәтін мақсатын түсінеді. 5–6-деңгейдегі оқушы ұзын, бейтаныс мәтіндермен жұмыс істейді, жасырын болжамдарды табады, дереккөздің сенімділігін негіздеп бағалайды.
Сабақта
- Бір тақырып бойынша екі қарама-қайшы дереккөзді беріп, «кімге сенуге болады және неге» деп сұраңыз.
- Кестемен немесе графикпен берілген мәтінді оқытыңыз: оқу тек әдебиет сабағының ісі емес.
- Оқушыдан мәтінде нақты не жазылғанын және одан не шығаруға болатынын бөлек айтуды сұраңыз.
Мысал тапсырма: «Телефондар сабақта: пікір ме, дерек пе?».
Дереккөздер
Мәтін — PISA 2018 оқу тұжырымдамасының авторлық баяндауы; бұл тұжырымдама 2022 және 2025 циклдерінде де қолданылды.